Ana Sayfa

Et

Heceet
IPA/et/

İsim

Anlamı:

  1. 1.İnsan ve hayvan vücudunda kemiklerin üstünü örten yumuşak doku.
  2. 2.Yenilen hayvan eti: "Kırmızı et."
  3. 3.Meyvelerin kabukla çekirdek arasındaki yenen kısmı.

Mutfak:

Mutfak Tarihi

  • Orta Asya Türkleri:Bozkırda göçebe yaşayan Türkler için en önemli besin. [1]

Örnekleri:

  • Günlük:Akşam yemeğinde et pişirdik.
  • Günlük:Şeftalinin eti çok sulu.
  • Sıradan:"Et ile tırnak gibi" sözü birbirinden ayrılmaz yakınlığı anlatır.
  • Yüksek Seviye:Kıyafetnamelerde vücudun etli ya da zayıf oluşu kişinin mizacıyla ilişkilendirilirdi.
  • Yüksek Seviye:Eski tıpta etlerin de sıcak, soğuk, yaş ve kuru tabiatlarına göre faydaları ayrı ayrı anlatılırdı.

Kullanım Alanları:

AnatomiYemek

Türk Lehçelerinde:

Tarihî Türkçe

Eski Türkçeet

Çağdaş Lehçeler

Gagavuzet
Azerbaycanət
Türkmenet
Kırım Tataret
Karaçay-Balkaret
Kumuket
Kazaket
Kırgızet
Karakalpaket
Nogayet
Tatarit
Başkurtit
Altayet
Hakasit
Tuvaeˁt
Yakutet

Kaynak: [2], [3], [4]. Yazımlar sadeleştirilmiş Türkoloji transkripsiyonuyla verilmiştir. Azerbaycan karşılığı yazım benzerliğine göre eşleştirilmiştir.

Atasözlerinde:

  • Adam eti ağırdır.
  • Arık etten yağlı tirit olmaz.
  • At kaçmaz, et kaçar.
  • Ay gördünse bayram et.
  • Bayram etiyle it tavlanmaz.
  • Bir dirhem et bin ayıp örter.
  • Eşek at olmaz, ciğer et olmaz.
  • Eti ciğer eden de avrat, ciğeri et eden de.
142 atasözü daha
  • Etin çiği et getirir, ekmeğin çiği dert getirir.
  • Et kanlı gerek, yiğit canlı.
  • Et kokarsa tuzlanır; ya tuz kokarsa ne yapılır?
  • Etle deri, yemekle diri.
  • Etle tırnak arasına girilmez.
  • Et ne kadar arık olsa ekmek üstünde yaraşır.
  • Et ola, it ola.
  • Et tırnaktan ayrılmaz.
  • Her kuşun eti yenmez.
  • İnsan eti ağırdır.
  • İnsanın eti yenmez, derisi giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var?
  • Kırk gün taban eti, bir gün av eti.
  • Kurban etiyle köpek tavlanmaz.
  • Kuş var eti yenir, kuş var et yedirilir.
  • Şahin küçük, et yer; deve büyük, ot yer.
  • Ucuz etin yahnisi tatsız olur.
  • Etin çarasını fakir yer.
  • Ye eti, iç suyu, ağzın bala dönsün; ye balı, iç suyu, ağzın yala dönsün.
  • Ye balı içme suyu, ko yanarsa yansın; ye eti iç suyu, ko sönerse sönsün.
  • Cılfın eti yengel olur.
  • Cingillinin eti az olur.
  • Çelpin eti tatlı olur.
  • Uyku uyku getirir, uyku et bitirir.
  • Etin ökçesi lezzetsizdir.
  • Siyginin eti yenmez.
  • Aça arpa ekmeği etten lezzetli gelir.
  • Adamın eti yenmez, derisi giyilmez; arada dönen hatır var.
  • Adamın eti yenmez, derisi giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var.
  • Adı yalandan kasap olanın, evi et görmez.
  • Ak ayranı ite dökerler, karabiberi ete dökerler.
  • Ala keçinin gününde, keklik eti haramdır.
  • Arık etten semiz tirit olmaz.
  • Arpa atın tüyüne, mısır atın etine, bakla atın bitine derman olur.
  • Arsız adama söz neylesin, kokmuş ete buz (tuz) neylesin?
  • Arsıza söz, kokmuş ete tuz kar etmez.
  • Arslana ot atar, ata et.
  • At et ile, adam don ile.
  • At, et yemez.
  • Ata et, ite ot dökülmez.
  • Ata ot, ite et.
  • Atın önüne et, itin önüne ot konmaz.
  • Avcı etini, av köpeği (it) yemez.
  • Ay'ı gördünse bayram et.
  • Baldırımın etini yerim, kasaba minnet etmem.
  • Belik oba ete doyar, belik koyun ota doyar.
  • Birini gör de fikir et, birini gör de şükür et.
  • Bol ekmek harmanda, bol et kurbanda.
  • Borca alınmış et, kemikli olur.
  • Borç bine çıkanda, borçlu keklik eti yer.
  • Çarşıdaki ete soğan doğranmaz.
  • Çelebi değiliz ya bugün de keçi eti yemeyiz.
  • Çiğ et, çirkin görünür.
  • Çiğ hamur ye, dert olsun; çiğ et ye, et olsun.
  • Çorbayı iç, bağı dolan; eti ye, dağı dolan.
  • Çömlekte et kurtuldu, çındır başını kaldırdı.
  • Çürüksüz koz, kemiksiz et olmaz.
  • Darıl da, kar et.
  • Delide et, koyakta ot.
  • Deve büük, ot yer; şahin küçük, et er. yy Görünüşte büyük olmakla güçlü olunmaz.
  • Deveyi bağla da, yine tevekkül et.
  • Dil ki var ettendir; nereye döndürsen döner.
  • Diş eti karın doyurmaz.
  • Düşün deli gönül düşün, et mi alınır kışın?
  • Ekin ekersen herk et, değirmene gidersen er git.
  • Ekmeğin yok ise, dilini buğday et.
  • Ekmek paşa, et vezir; ondan kalanı ıvır zıvır.
  • Erkek koyun eti, tillede yakışır.
  • Eşeği tavlaya çekmişler, at oldum sanmış; şalgamı yemeğe koymuşlar, et oldum sanmış.
  • Eşek eti, diri iken tatlıdır.
  • Et alacak ayvaz, zembilinden bellidir.
  • Et borca olur ama, ciğer borca olmaz.
  • Et, ekmek üstünde yaraşır.
  • Et giren yere (eve), dert girmez.
  • Et görmeyen, ciğere bayılır.
  • Et ile deri, yiyip içmekle diri.
  • Et ile tırnak, ara yere giren kırnak.
  • Et ile tırnak, ara yere giren kıymık.
  • Et ile tırnak arasına giren, kokup çıkar.
  • Et ile tırnak arasına girilmez.
  • Et ile tırnak arasında giren kıymıktır.
  • Et kanlı gerek, yiğit canlı gerek.
  • Et kanlı, yiğit canlı.
  • Et kemiksiz, üzüm çöpsüz olmaz.
  • Et kokarsa tuz getir; tuz kokarsa ne getir?
  • Et lokması, can sefası.
  • Et ne kadar arık olsa da ekmeğin üstündedir.
  • Et pişer azalır, kocanın çehresini saz alır.
  • Et, sünüksüz olmaz.
  • Et veresiye olur amma, ciğer veresiye olmaz.
  • Et vezir, ekmek padişah.
  • Et ye su iç, bal gibi; bal ye su iç, yal gibi.
  • Et yerken, kemiğe göz dikme.
  • Et yersen hayatın farımaz, çalgı dinlersen aşkın farımaz, kitap okursan dinin farımaz.
  • Et yiyen kuş başka, eti yenilen kuş başka.
  • Et yiyen kuş, gagasından belli olur.
  • Et yiyenin, eti yenmez.
  • Ete bakma, dona bakma; içindeki cana bak.
  • Ete ekmek vezir, gerisi vızır yazır.
  • Ete para vermez, köftenin büyüğüne yapışır.
  • Eti koldan, kızı soydan al.
  • Eti yenecek kuş belli olur.
  • Etin çiği, et; hamurun çiği, dert yapar.
  • Etin iyisi bacaktan, kızın iyisi ocaktan.
  • Etin kanlısı, yiğidin canlısı.
  • Etini yer, kemiğine göz diker.
  • Etten evvel, çömleğe düşme.
  • Güvenme erine, et teper derine.
  • Her kaba etten köfte olmaz.
  • Her kuşun eti yenmez, kuş var ki et yedirirler.
  • Hizmet et benim için, himmet edeyim senin için.
  • Ho! demeye hodak ister, kaynamaya sığır eti.
  • İnsan eti dirilikte tatlıdır.
  • İnsanoğlunun eti yenmez, gönü giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var.
  • İt de semiz ama, eti yenmez.
  • İt, itin etini yemez.
  • İt itin etini yer de kemiğini incitmez.
  • İt, itin etini yer; kemiğini yabana atmaz.
  • İt itin etini yer, sümüğünü atmaz.
  • İt semiz olsa da eti yenmez.
  • İtin bahsini et, değeneği koy yanına.
  • İyilik et, iyilik bul.
  • İyilik et komşuna, iyilik gelsin başına.
  • Kapıyı küçük, kündünü büyük et.
  • Kara kedi et çıkarır, kendi kendine dert çıkarır.
  • Kardeş kardeşin etini yer, kemiğini bir araya koyar.
  • Kargayla konuş, pislik; şahinle konuş, et ye.
  • Karını kaynına, paranı koynuna emanet et.
  • Kasaptaki ete soğan doğranmaz.
  • Kaygısız yerde ot biter, kaygısız insanda et biter.
  • Kaynamaya camuş eti dayanmaz.
  • Kedi ete yetişemezse, bugün oruç dermiş.
  • Kedi uzanamadığı ete pis der.
  • Kemiksiz et istersen, ciğer al.
  • Kemiksiz et isteyen, aç kalır.
  • Kırka kadar et, kırktan sonra ot yemeli.
  • Koçu kendinin et de, kuyruğunu öyle yokla.
  • Kokmuş et, tuz istemez; kızarmaz yüz, söz istemez.
  • Kokmuş ete sinek çok konar.
  • Kokmuş ete tuz kar etmez, anlamayana söz kar etmez.
  • Kokmuş etin sineği Bağdat'tan gelir.
  • Kol eti kola gider, but eti buda.
  • Kötek ete, söz kemiğe.

Bu kelimenin geçtiği 38 atasözü daha var.

Kaynak: [4], [5], [6], [7], [8], [9]. Atasözleri kelimelerle otomatik olarak eşleştirilmiştir.

Kaynaklar:

  1. [1]Furkan Demirgül, “Çadırdan Saraya Türk Mutfağı”, Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi 3 (1), Temmuz 2018, s. 105–125. (kaynak hakkında)
  2. [2]Alexander Savelyev ve Martine Robbeets, “Bayesian phylolinguistics infers the internal structure and the time-depth of the Turkic language family”, Journal of Language Evolution 5/1 (2020). Veri seti: lexibank/savelyevturkic. (kaynak hakkında)
  3. [3]Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu, Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, I–IV cild, Bakı: Şərq-Qərb, 2006. (kaynak hakkında)
  4. [4]G. A. Gaydarci, E. K. Koltsa, L. A. Pokrovskaya, B. P. Tukan, Gagauz Türkçesinin Sözlüğü, sorumlu red. N. A. Baskakov, çev. İsmail Kaynak, A. Mecit Doğru, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1991. (kaynak hakkında)
  5. [5]Ömer Asım Aksoy, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1: Atasözleri Sözlüğü, İnkılap Kitabevi, İstanbul. (kaynak hakkında)
  6. [6]Engin Çetin (ed.), Yapı, Anlam ve Kullanım Özellikleri Bakımından Türk Atasözleri, Paradigma Akademi Yayınları, Çanakkale 2024. (kaynak hakkında)
  7. [7]Nurettin Albayrak, Türkiye Türkçesinde Atasözleri, Kapı Yayınları, İstanbul 2009. (kaynak hakkında)
  8. [8]Nail Tan, “Emirdağ Ağzında Atasözleri ve Deyimler Üzerine”, Türk Dili 68/795 (Mart 2018), s. 92–101. (kaynak hakkında)
  9. [9]Muhammet Selim İpek, “Türk Atasözleri ve Deyimleri ile Eşanlamlı Arap Meselleri”, EKEV Akademi Dergisi 18/60 (Yaz 2014), s. 187–196. (kaynak hakkında)