Et
Heceet
IPA/et/
İsim
Anlamı:
- 1.İnsan ve hayvan vücudunda kemiklerin üstünü örten yumuşak doku.
- 2.Yenilen hayvan eti: "Kırmızı et."
- 3.Meyvelerin kabukla çekirdek arasındaki yenen kısmı.
Mutfak:
Mutfak Tarihi
- Orta Asya Türkleri:Bozkırda göçebe yaşayan Türkler için en önemli besin. [1]
Örnekleri:
- Günlük:Akşam yemeğinde et pişirdik.
- Günlük:Şeftalinin eti çok sulu.
- Sıradan:"Et ile tırnak gibi" sözü birbirinden ayrılmaz yakınlığı anlatır.
- Yüksek Seviye:Kıyafetnamelerde vücudun etli ya da zayıf oluşu kişinin mizacıyla ilişkilendirilirdi.
- Yüksek Seviye:Eski tıpta etlerin de sıcak, soğuk, yaş ve kuru tabiatlarına göre faydaları ayrı ayrı anlatılırdı.
Kullanım Alanları:
AnatomiYemek
Türk Lehçelerinde:
Tarihî Türkçe
Eski Türkçeet
Çağdaş Lehçeler
Gagavuzet
Azerbaycanət
Türkmenet
Kırım Tataret
Karaçay-Balkaret
Kumuket
Kazaket
Kırgızet
Karakalpaket
Nogayet
Tatarit
Başkurtit
Altayet
Hakasit
Tuvaeˁt
Yakutet
Kaynak: [2], [3], [4]. Yazımlar sadeleştirilmiş Türkoloji transkripsiyonuyla verilmiştir. Azerbaycan karşılığı yazım benzerliğine göre eşleştirilmiştir.
Atasözlerinde:
- Adam eti ağırdır.
- Arık etten yağlı tirit olmaz.
- At kaçmaz, et kaçar.
- Ay gördünse bayram et.
- Bayram etiyle it tavlanmaz.
- Bir dirhem et bin ayıp örter.
- Eşek at olmaz, ciğer et olmaz.
- Eti ciğer eden de avrat, ciğeri et eden de.
142 atasözü daha
- Etin çiği et getirir, ekmeğin çiği dert getirir.
- Et kanlı gerek, yiğit canlı.
- Et kokarsa tuzlanır; ya tuz kokarsa ne yapılır?
- Etle deri, yemekle diri.
- Etle tırnak arasına girilmez.
- Et ne kadar arık olsa ekmek üstünde yaraşır.
- Et ola, it ola.
- Et tırnaktan ayrılmaz.
- Her kuşun eti yenmez.
- İnsan eti ağırdır.
- İnsanın eti yenmez, derisi giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var?
- Kırk gün taban eti, bir gün av eti.
- Kurban etiyle köpek tavlanmaz.
- Kuş var eti yenir, kuş var et yedirilir.
- Şahin küçük, et yer; deve büyük, ot yer.
- Ucuz etin yahnisi tatsız olur.
- Etin çarasını fakir yer.
- Ye eti, iç suyu, ağzın bala dönsün; ye balı, iç suyu, ağzın yala dönsün.
- Ye balı içme suyu, ko yanarsa yansın; ye eti iç suyu, ko sönerse sönsün.
- Cılfın eti yengel olur.
- Cingillinin eti az olur.
- Çelpin eti tatlı olur.
- Uyku uyku getirir, uyku et bitirir.
- Etin ökçesi lezzetsizdir.
- Siyginin eti yenmez.
- Aça arpa ekmeği etten lezzetli gelir.
- Adamın eti yenmez, derisi giyilmez; arada dönen hatır var.
- Adamın eti yenmez, derisi giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var.
- Adı yalandan kasap olanın, evi et görmez.
- Ak ayranı ite dökerler, karabiberi ete dökerler.
- Ala keçinin gününde, keklik eti haramdır.
- Arık etten semiz tirit olmaz.
- Arpa atın tüyüne, mısır atın etine, bakla atın bitine derman olur.
- Arsız adama söz neylesin, kokmuş ete buz (tuz) neylesin?
- Arsıza söz, kokmuş ete tuz kar etmez.
- Arslana ot atar, ata et.
- At et ile, adam don ile.
- At, et yemez.
- Ata et, ite ot dökülmez.
- Ata ot, ite et.
- Atın önüne et, itin önüne ot konmaz.
- Avcı etini, av köpeği (it) yemez.
- Ay'ı gördünse bayram et.
- Baldırımın etini yerim, kasaba minnet etmem.
- Belik oba ete doyar, belik koyun ota doyar.
- Birini gör de fikir et, birini gör de şükür et.
- Bol ekmek harmanda, bol et kurbanda.
- Borca alınmış et, kemikli olur.
- Borç bine çıkanda, borçlu keklik eti yer.
- Çarşıdaki ete soğan doğranmaz.
- Çelebi değiliz ya bugün de keçi eti yemeyiz.
- Çiğ et, çirkin görünür.
- Çiğ hamur ye, dert olsun; çiğ et ye, et olsun.
- Çorbayı iç, bağı dolan; eti ye, dağı dolan.
- Çömlekte et kurtuldu, çındır başını kaldırdı.
- Çürüksüz koz, kemiksiz et olmaz.
- Darıl da, kar et.
- Delide et, koyakta ot.
- Deve büük, ot yer; şahin küçük, et er. yy Görünüşte büyük olmakla güçlü olunmaz.
- Deveyi bağla da, yine tevekkül et.
- Dil ki var ettendir; nereye döndürsen döner.
- Diş eti karın doyurmaz.
- Düşün deli gönül düşün, et mi alınır kışın?
- Ekin ekersen herk et, değirmene gidersen er git.
- Ekmeğin yok ise, dilini buğday et.
- Ekmek paşa, et vezir; ondan kalanı ıvır zıvır.
- Erkek koyun eti, tillede yakışır.
- Eşeği tavlaya çekmişler, at oldum sanmış; şalgamı yemeğe koymuşlar, et oldum sanmış.
- Eşek eti, diri iken tatlıdır.
- Et alacak ayvaz, zembilinden bellidir.
- Et borca olur ama, ciğer borca olmaz.
- Et, ekmek üstünde yaraşır.
- Et giren yere (eve), dert girmez.
- Et görmeyen, ciğere bayılır.
- Et ile deri, yiyip içmekle diri.
- Et ile tırnak, ara yere giren kırnak.
- Et ile tırnak, ara yere giren kıymık.
- Et ile tırnak arasına giren, kokup çıkar.
- Et ile tırnak arasına girilmez.
- Et ile tırnak arasında giren kıymıktır.
- Et kanlı gerek, yiğit canlı gerek.
- Et kanlı, yiğit canlı.
- Et kemiksiz, üzüm çöpsüz olmaz.
- Et kokarsa tuz getir; tuz kokarsa ne getir?
- Et lokması, can sefası.
- Et ne kadar arık olsa da ekmeğin üstündedir.
- Et pişer azalır, kocanın çehresini saz alır.
- Et, sünüksüz olmaz.
- Et veresiye olur amma, ciğer veresiye olmaz.
- Et vezir, ekmek padişah.
- Et ye su iç, bal gibi; bal ye su iç, yal gibi.
- Et yerken, kemiğe göz dikme.
- Et yersen hayatın farımaz, çalgı dinlersen aşkın farımaz, kitap okursan dinin farımaz.
- Et yiyen kuş başka, eti yenilen kuş başka.
- Et yiyen kuş, gagasından belli olur.
- Et yiyenin, eti yenmez.
- Ete bakma, dona bakma; içindeki cana bak.
- Ete ekmek vezir, gerisi vızır yazır.
- Ete para vermez, köftenin büyüğüne yapışır.
- Eti koldan, kızı soydan al.
- Eti yenecek kuş belli olur.
- Etin çiği, et; hamurun çiği, dert yapar.
- Etin iyisi bacaktan, kızın iyisi ocaktan.
- Etin kanlısı, yiğidin canlısı.
- Etini yer, kemiğine göz diker.
- Etten evvel, çömleğe düşme.
- Güvenme erine, et teper derine.
- Her kaba etten köfte olmaz.
- Her kuşun eti yenmez, kuş var ki et yedirirler.
- Hizmet et benim için, himmet edeyim senin için.
- Ho! demeye hodak ister, kaynamaya sığır eti.
- İnsan eti dirilikte tatlıdır.
- İnsanoğlunun eti yenmez, gönü giyilmez; tatlı dilinden başka nesi var.
- İt de semiz ama, eti yenmez.
- İt, itin etini yemez.
- İt itin etini yer de kemiğini incitmez.
- İt, itin etini yer; kemiğini yabana atmaz.
- İt itin etini yer, sümüğünü atmaz.
- İt semiz olsa da eti yenmez.
- İtin bahsini et, değeneği koy yanına.
- İyilik et, iyilik bul.
- İyilik et komşuna, iyilik gelsin başına.
- Kapıyı küçük, kündünü büyük et.
- Kara kedi et çıkarır, kendi kendine dert çıkarır.
- Kardeş kardeşin etini yer, kemiğini bir araya koyar.
- Kargayla konuş, pislik; şahinle konuş, et ye.
- Karını kaynına, paranı koynuna emanet et.
- Kasaptaki ete soğan doğranmaz.
- Kaygısız yerde ot biter, kaygısız insanda et biter.
- Kaynamaya camuş eti dayanmaz.
- Kedi ete yetişemezse, bugün oruç dermiş.
- Kedi uzanamadığı ete pis der.
- Kemiksiz et istersen, ciğer al.
- Kemiksiz et isteyen, aç kalır.
- Kırka kadar et, kırktan sonra ot yemeli.
- Koçu kendinin et de, kuyruğunu öyle yokla.
- Kokmuş et, tuz istemez; kızarmaz yüz, söz istemez.
- Kokmuş ete sinek çok konar.
- Kokmuş ete tuz kar etmez, anlamayana söz kar etmez.
- Kokmuş etin sineği Bağdat'tan gelir.
- Kol eti kola gider, but eti buda.
- Kötek ete, söz kemiğe.
Bu kelimenin geçtiği 38 atasözü daha var.
Kaynak: [4], [5], [6], [7], [8], [9]. Atasözleri kelimelerle otomatik olarak eşleştirilmiştir.
Kaynaklar:
- [1]Furkan Demirgül, “Çadırdan Saraya Türk Mutfağı”, Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi 3 (1), Temmuz 2018, s. 105–125. (kaynak hakkında)
- [2]Alexander Savelyev ve Martine Robbeets, “Bayesian phylolinguistics infers the internal structure and the time-depth of the Turkic language family”, Journal of Language Evolution 5/1 (2020). Veri seti: lexibank/savelyevturkic. (kaynak hakkında)
- [3]Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu, Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, I–IV cild, Bakı: Şərq-Qərb, 2006. (kaynak hakkında)
- [4]G. A. Gaydarci, E. K. Koltsa, L. A. Pokrovskaya, B. P. Tukan, Gagauz Türkçesinin Sözlüğü, sorumlu red. N. A. Baskakov, çev. İsmail Kaynak, A. Mecit Doğru, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1991. (kaynak hakkında)
- [5]Ömer Asım Aksoy, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1: Atasözleri Sözlüğü, İnkılap Kitabevi, İstanbul. (kaynak hakkında)
- [6]Engin Çetin (ed.), Yapı, Anlam ve Kullanım Özellikleri Bakımından Türk Atasözleri, Paradigma Akademi Yayınları, Çanakkale 2024. (kaynak hakkında)
- [7]Nurettin Albayrak, Türkiye Türkçesinde Atasözleri, Kapı Yayınları, İstanbul 2009. (kaynak hakkında)
- [8]Nail Tan, “Emirdağ Ağzında Atasözleri ve Deyimler Üzerine”, Türk Dili 68/795 (Mart 2018), s. 92–101. (kaynak hakkında)
- [9]Muhammet Selim İpek, “Türk Atasözleri ve Deyimleri ile Eşanlamlı Arap Meselleri”, EKEV Akademi Dergisi 18/60 (Yaz 2014), s. 187–196. (kaynak hakkında)