Ana Sayfa

Limon

Heceli-mon
IPA/liˈmon/

İsim

Anlamı:

Turunçgillerden, sıcak iklimlerde yetişen bir ağaç (Citrus limon) ve bu ağacın sarı, ekşi, kokulu meyvesi.

Köken:

Farsça kökenli alıntı

Farsça līmūn, līmōn kelimesinden

İncelenen biçim
limon (Kıpçakça, Codex Cumanicus)

Köken görüşleri kesin hüküm değildir; kaynaktaki tartışmanın kısa özetidir. Kaynak: [1].

Mutfak:

Mutfak Tarihi

  • Osmanlı İstanbul’u · XVII. yy:Narenciye grubundan meyve (narh listeleri). [2]
  • Selçuklular (İzmir (Birgi)):Limon suyundan şerbet yapılırdı. [3]
  • Osmanlı sarayı:Limon şerbeti için limon her yıl Mısır’dan getirilirdi. [4]
  • Geç Osmanlı · XX. yy (İstanbul):Fenn-i Tabâhat’ın tariflerinde en sık kullanılan meyvedir. [5]
  • Osmanlı (Hindistan; Akdeniz; Gaziantep; Adana; Antakya; Antalya; Suriye; Ege):Hindistan kökenli veya Hindistan üzerinden yayılan, turunç ve ağaçkavununun doğal melezi olan meyve; 7. yüzyıldan. [6]

Osmanlı Yer Adı Olarak:

XVI. yüzyıl tahrir defterlerinde 2 yer kaydında geçer: 1 kale, 1 diğer. Bugünkü ülkeleri: Türkiye (2).

Kaynaktaki adıTürüBağlı olduğu yerBugünDefter
Limonkaleİzmir, Aydın, Anadolu eyaletiAydın / İzmir (güney), TürkiyeTK KKA 571/7a
Limon—Antalya, Teke, Anadolu eyaletiAntalya / Burdur, TürkiyeTD 166/588

Kayıtlar 1514–1556 arasındaki tahrir defterlerine dayanır (Anadolu ve Arap eyaletleri çoğunlukla 1530, Rumeli eyaleti 1514–1550). Günümüz il ve ülke karşılıkları yaklaşık eşleştirmedir. Kaynak: [7].

Örnekleri:

  • Günlük:Balığın üstüne limon sıktım.
  • Günlük:Çayıma bir dilim limon koydum.
  • Sıradan:Limon suyu yemeklere ekşilik vermek için kullanılır.
  • Yüksek Seviye:Fenn-i Tabâhat'ın tariflerinde en sık kullanılan meyve limondur.
  • Yüksek Seviye:Trabzon'un palamut ekşilisi, adını yemeğe katılan limondan alır.

Kullanım Alanları:

YemekBotanik

Türk Lehçelerinde:

Tarihî Türkçe

Kıpçaklimon

Çağdaş Lehçeler

Gagavuzlimon
Azerbaycanlimon
Türkmenlimon
Özbeklimon
Yeni Uygurlimon
Kazaklimon
Kırgızlimon
Başkurtlimon

Kaynak: [1], [8], [9]. Tarihî ve bazı çağdaş biçimler kaynaktaki transkripsiyonla verilmiştir. Azerbaycan karşılığı yazım benzerliğine göre eşleştirilmiştir.

Atasözlerinde:

  • Zurna çalanın karşısında limon yenmez.
  • Zurnacı önünde limon kesilmez.

Kaynak: [10]. Atasözleri kelimelerle otomatik olarak eşleştirilmiştir.

Kaynaklar:

  1. [1]Yasin Karadeniz, “Codex Cumanicus'ta Bitki Adları”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15 (1) (2017), s. 611–633. DOI: 10.18026/cbayarsos.298145 (kaynak hakkında)
  2. [2]Arif Bilgin, “Osmanlı İstanbul'unda Yemek Kültürü”, Antik Çağ'dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, Sağlık ve Yemek bölümü, s. 174–199. (kaynak hakkında)
  3. [3]İbn Battûta Seyahatnamesi. Kaynak: Mehmet Oğuzhan İlban, Emin Güleç, Fatih Çolakoğlu, Şeyda Nur Karabıyık, “Türkistan’dan Günümüze Türk Mutfak Kültürünün Gelişimi”, Türk Dünyası Araştırmaları 127 (251), 2021, s. 269–288. (kaynak hakkında)
  4. [4]Yusuf Yiğit, “Osmanlı Mutfak Kültüründe Gastronomik Ürünler ve Kültürel Miras Üzerine Bir İnceleme”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 2025, Özel Sayı – Yemek, s. 342–361. DOI: 10.33692/avrasyad.1777350. (kaynak hakkında)
  5. [5]Mehmed Reşad, Fenn-i Tabâhat (1921–1923). Kaynak: Hüseyin Talha Çelebi, Yiğit Burak Hekim, Elif Cemre Özaydın, “Gelenekten Modernliğe Türk Mutfağı: Fenn-i Tabahat”, Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 8 (2), 2025, s. 147–160. DOI: 10.59182/tudad.1628342 (kaynak hakkında)
  6. [6]Priscilla Mary Işın, Osmanlı Mutfak Sözlüğü, Kitap Yayınevi, İstanbul 2010 (ISBN 978-605-105-031-7). (kaynak hakkında)
  7. [7]Osmanlı Yer Adları II: Anadolu, Karaman, Rum, Diyarbakır, Arab ve Zülkadriyye Eyaletleri (1530), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara 2013. (kaynak hakkında)
  8. [8]Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu, Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, I–IV cild, Bakı: Şərq-Qərb, 2006. (kaynak hakkında)
  9. [9]G. A. Gaydarci, E. K. Koltsa, L. A. Pokrovskaya, B. P. Tukan, Gagauz Türkçesinin Sözlüğü, sorumlu red. N. A. Baskakov, çev. İsmail Kaynak, A. Mecit Doğru, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1991. (kaynak hakkında)
  10. [10]Nurettin Albayrak, Türkiye Türkçesinde Atasözleri, Kapı Yayınları, İstanbul 2009. (kaynak hakkında)