Ana Sayfa

Su

Hecesu
IPA/su/

ﺱﻮ

İsim

Anlamı:

  1. 1.Canlıların yaşaması için zorunlu olan, saf hâlde renksiz, kokusuz ve tatsız sıvı; kimyada iki hidrojen ve bir oksijen atomundan oluşan bileşik: "Bir bardak su içti."
  2. 2.Deniz, göl, ırmak gibi su kütleleri: "Su kenarında oturduk."
  3. 3.Bir şeyin özü, suyu: "Meyve suyu, et suyu."
  4. 4.Mecazen bir kumaşın, bir taşın parlaklığı, hâresi. Eski Türkçede "sub" biçimindedir.

Örnekleri:

  • Günlük:Sıcakta bol bol su içmeyi unutma.
  • Günlük:Çaydanlığa su koyup ocağa koydum.
  • Sıradan:Kuraklık nedeniyle barajlardaki su seviyesi hızla düştü.
  • Yüksek Seviye:Osmanlı şehirlerinde vakıflar tarafından yaptırılan çeşme ve sebiller, suyu herkesin ücretsiz istifadesine sunan hayır eserleriydi.
  • Yüksek Seviye:Türk kültüründe yolcunun ardından su dökülmesi, gidenin "su gibi" sorunsuz gidip tez dönmesi dileğini ifade eden bir gelenektir.

Kullanım Alanları:

Günlük DilBiyolojiKimya

Türk Lehçelerinde:

Tarihî Türkçe

Eski Türkçesuv

Çağdaş Lehçeler

Gagavuzsu
Azerbaycansu
Türkmensuw
Kırım Tatarsuw
Karaçay-Balkarsuw
Kumuksuw
Özbeksuv
Yeni Uygursu
Kazaksu
Kırgızsuu
Karakalpaksuw
Nogaysuw
Tatarsu
Başkurthıw
Altaysuu
Hakassuğ
Tuvasuğ
Yakutuu
Çuvaşşıv

Kaynak: [1], [2]. Yazımlar sadeleştirilmiş Türkoloji transkripsiyonuyla verilmiştir. Azerbaycan karşılığı yazım benzerliğine göre eşleştirilmiştir.

Atasözlerinde:

  • Acı acıyı keser, su sancıyı.
  • Adamın yere bakanından, suyun sessiz akanından kork.
  • Akan su yosun tutmaz.
  • Akıllı köprü arayıncaya dek deli suyu geçer.
  • Arığa su gelene kadar kurbağanın gözü patlar.
  • Balık Çok konuşurum ama ağzım su dolu demiş.
  • Beylik çeşmeden su içme.
  • Bıçağı kestiren kendi suyu, insanı sevdiren kendi huyu.
142 atasözü daha
  • Bulanık su, balıkçının yarı kazancıdır.
  • Çömlekçi suyu saksıdan içer.
  • Derin su yavaş akar.
  • Dokuz keçe, su geçe; bir deri, soğuk geri.
  • Dökme su ile değirmen dönmez.
  • Eşeği düğüne çağırmışlar, ya odun eksik, ya su demiş.
  • Göle su gelinceye kadar kurbağanın gözü patlar.
  • Her başın bin derdi var, değirmencininki su.
  • Herkesin bir derdi var, değirmencininki de su.
  • Kanı kanla yumazlar, kanı su ile yurlar.
  • Keçinin uyuzu, çeşmenin gözünden su içer.
  • Kır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan.
  • Kimi köprü bulamaz geçmeye, kimi su bulamaz içmeye.
  • Komşu kızı almak, kalaylı kaptan su içmek gibidir.
  • Köpek suya düşmeyince yüzmeyi öğrenmez.
  • Malın iyisi suya yakın, daha iyisi eve yakın.
  • Su akarken testiyi doldurmalı.
  • Su aktığı yere akar.
  • Su başından kesilir.
  • Su bulanmayınca durulmaz.
  • Su bulununca teyemmüm bozulur.
  • Su içene yılan bile dokunmaz.
  • Su küçüğün, sofra büyüğün.
  • Su testisi su yolunda kırılır.
  • Su uyur, düşman uyumaz.
  • Su yatağını bulur.
  • Suyu getiren de bir, testiyi kıran da.
  • Suyu havana koy, döv döv yine su.
  • Suyun yavaş akanından, insanın yere bakanından kork.
  • Şeytan adamı kandırır, ama suyunu ısıtıvermez.
  • Tarlanın iyisi suya yakın, daha iyisi eve yakın.
  • Taşıma su ile değirmen dönmez.
  • Tavşan dağda, suyu ateşte.
  • Taze bardağın suyu soğuk olur.
  • Testiyi kıran da bir, suyu getiren de.
  • Beylere inanma, suya dayanma.
  • Anlı testi ile suya gidilmez.
  • Koyma pınarda su durmaz.
  • Eşek hoşaftan ne anlar, suyunu içer avcarı kalır.
  • Suyun çağlayanından korkma dımıranından kork.
  • Adamın yere bakanından, suyun yavaş akanından kork.
  • Suyun duru akanından, insanın yere bakanından korkmalı.
  • Suyun imil imil akanından, insanın yere bakınından sakın.
  • Suyun sessizinden, insanın sözsüzünden korkmalı.
  • At görür ağsar, su görür susar.
  • At görür aksar, su görür susar.
  • Balı yi suyu iç, ağzın yala dönsün; balemidi yi, suyu iç, ağzın bala dönsün.
  • Ye eti, iç suyu, ağzın bala dönsün; ye balı, iç suyu, ağzın yala dönsün.
  • Ye balı içme suyu, ko yanarsa yansın; ye eti iç suyu, ko sönerse sönsün.
  • Delik kapta su durmaz.
  • Veresiye, ver suya.
  • Su süzmesi rençberin kış kattığı.
  • Suyun tirleği yosun bağlamaz.
  • Akan su haram kaldırmaz.
  • Domuz demiş ki: "Fortikledim fortikleyeli bir duru su içmedim".
  • Kadının davacısı, kendi huyu olunca hem huyundan geçer hem suyundan geçer.
  • Acı acıya, su sancıya!
  • Acı, acıyı bastırır; su, sancıyı.
  • Acı, acıyı; su, sancıyı keser.
  • Acı su sabun kiipürtmez.
  • Aç mısın, soğuk su iç.
  • Ağa suyu geçti mi, herkes "Neme gerek" der; ya benim hacetim?
  • Ağaca dayanma bükülür, suya güvenme dökülür.
  • Aka aka su deresini bulur.
  • Akan su pislik tutmaz.
  • Akan suyun da arkası gelir.
  • Akar su aktığına akar.
  • Akar su murdar olmaz.
  • Akar suya dayanma, el oğluna inanma.
  • Anladık yel değirmeni amma, suyu nerden?
  • Arap atının yanında duran ya huyundan ya suyundan.
  • Arka su gelinceye kadar kurbağanın gözü patlar.
  • Arslan yalağından köpek su içmez.
  • Ateş ile su hatıra bakmaz.
  • Ateşle su hizmetkar iken ne kadar iyi ise, efendi iken o kadar kötüdür.
  • Ateşten korkan, soğuk suyu üfler içer.
  • Ayak suya batmayınca, yere basmaz.
  • Ayranım bu, yarısı su.
  • Balık avlayanın yarı gövdesi suda gerek.
  • Balık balıklığını suda yüzmeyle, tilki tilkiliğini kümes gezmeyle belli eder.
  • Balık isteyen gönlünü suya koyar.
  • Balık suda büyür.
  • Balık suda, gözü dışarda.
  • Başa yukarı su akmaz.
  • Başkasının avucundan su içen, kanmaz.
  • Beklemiş suyun kurdu çok olur.
  • Beylik çeşmeden su dahi içme.
  • Bıçağı kestiren kendi suyu, kişiyi sevdiren kendi huyu.
  • Bilen, bir bardak suyu bilir; bilmeyen, mazlağı başına çevirsen bilmez.
  • Bir alan bir daha almamış ama, su paluzesi kırk yıl geçinmiş.
  • Bir arka su gelse, umut var bir daha gele.
  • Bir içim suyun, yedi adım yolun hakkı var(dır).
  • Bir öküzün gücünden, bin öküz su içer.
  • Bir sokkuya suyu koymuşlar, döğmüşler; ne kara olmuş ne beyaz.
  • Bir yudum suyun, yedi adım yolun hakkı vardır.
  • Boğulursan, suyun büyüğünde boğul.
  • Boya bosa bakma, huya suya bak.
  • Böyle paçadan, böyle su çıkar.
  • Cadı suya batmaz.
  • Cahilin suyu yukarı akar.
  • Çamlıca'nın suyu, Göksu'nun kurbağası.
  • Çatlak şişede su durmaz.
  • Çekirgeyi suya göndermişler, yine çekirge getirmiş.
  • Dağa giden baltasını, suya giden helkesini yükler.
  • Dağdaki tavşanın suyu ocağa vurulmaz.
  • Dam doymadan, çortundan su akmaz.
  • Değirmen döner ama suyu nereden?
  • Değirmenci köpeği gibi su şarıltısına ürüme.
  • Değirmeni su döndürür, insanı dil.
  • Demirine göre su verilir.
  • Deniz gibi suyu ne içilir ne geçilir.
  • Deryaya taş atmakla su bulanmaz.
  • Deve suyu bağıra bağıra geçer.
  • Deveye kalburla su vermezler.
  • Dibi görünmeyen kuyudan su içme.
  • Dimyat pirincidir, çok su kaldırır.
  • Dizkapağından yukarı suya dalma, boyundan yukarı ağaca çıkma.
  • Dolu bardak su almaz.
  • Dolu testi su almaz.
  • Dolu testiden su içmek iyi olur.
  • Dolu testiye su konmaz.
  • Dökülen su, kabını doldurmaz.
  • Duran su, sel gibi akar.
  • Durgun suda kalma, coşkun suya dalma.
  • Duru suyla zerde olmaz bal katmayınca, hazıra dağ dayanmaz mal katmayınca.
  • Dut suda dura dura olur abanız, çoban kapıda kala kala olur babamız.
  • Eğilip su içme, el var iken; yalnız yola çıkma, el var iken.
  • Ekmeğini suya batırıp ye de, minnet etme.
  • Ekmek boğazda kalırsa su, su boğazda kalırsa kefen.
  • Ekmek elden, su gölden.
  • El, adamın düşünü azdırır da, suyunu kızdırmaz.
  • El avucundan su içen kanmaz.
  • El insanın düşünü azdırır da, suyunu kızdırmaz.
  • El suyu ile gelen, sel suyu ile gider.
  • Ere inanma, suya dayanma.
  • Eser yele, akar suya dayanılmaz.
  • Eşeği düğüne okumuşlar, "Ya su eksiktir ya odun" demiş.
  • Eşek hoşaftan ne anlar; içer suyunu, bırakır tanesini.
  • Eşek, kulağına su girmeyince yüzmez.
  • Et ye su iç, bal gibi; bal ye su iç, yal gibi.
  • Evin iyisi suya yakın, daha iyisi köye yakın.
  • Evlat dediğin deniz suyu imiş; ne içilirmiş ne geçilirmiş.

Bu kelimenin geçtiği 216 atasözü daha var.

Kaynak: [3], [4], [5], [6], [7], [8], [9], [10], [11]. Atasözleri kelimelerle otomatik olarak eşleştirilmiştir.

Kaynaklar:

  1. [1]Alexander Savelyev ve Martine Robbeets, “Bayesian phylolinguistics infers the internal structure and the time-depth of the Turkic language family”, Journal of Language Evolution 5/1 (2020). Veri seti: lexibank/savelyevturkic. (kaynak hakkında)
  2. [2]Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu, Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti, I–IV cild, Bakı: Şərq-Qərb, 2006. (kaynak hakkında)
  3. [3]Ömer Asım Aksoy, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 1: Atasözleri Sözlüğü, İnkılap Kitabevi, İstanbul. (kaynak hakkında)
  4. [4]Engin Çetin (ed.), Yapı, Anlam ve Kullanım Özellikleri Bakımından Türk Atasözleri, Paradigma Akademi Yayınları, Çanakkale 2024. (kaynak hakkında)
  5. [5]Nurettin Albayrak, Türkiye Türkçesinde Atasözleri, Kapı Yayınları, İstanbul 2009. (kaynak hakkında)
  6. [6]Nail Tan, “Mustafa Erdoğan'ın Atasözü ve Deyim Sözlüklerine Katkıları”, Türk Dili 68/792 (Aralık 2017), s. 17–23. (kaynak hakkında)
  7. [7]Sivas İl Millî Eğitim Müdürlüğü, Atasözleri ve Deyimler (500 atasözü, 500 deyim), Sivas 2017. (kaynak hakkında)
  8. [8]Nail Tan, “Bolu Atasözleri Üzerine Bir Kaynak: Atasözleri ve Söz Çalımları”, Türk Dili 69/819 (Mart 2020), s. 64–73. (kaynak hakkında)
  9. [9]Nail Tan, “Emirdağ Ağzında Atasözleri ve Deyimler Üzerine”, Türk Dili 68/795 (Mart 2018), s. 92–101. (kaynak hakkında)
  10. [10]Bayram Ali Kaya, “Atasözleri ve Deyimlerin Dîvân Şiirinde Kullanımı ile Dîvânların Bu Söz Varlıklarımız Bakımından Önemi”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 6 (2011), s. 11–54. (kaynak hakkında)
  11. [11]G. A. Gaydarci, E. K. Koltsa, L. A. Pokrovskaya, B. P. Tukan, Gagauz Türkçesinin Sözlüğü, sorumlu red. N. A. Baskakov, çev. İsmail Kaynak, A. Mecit Doğru, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1991. (kaynak hakkında)